1915.html



Oostenrijkse krijgsgevangenen in Rusland op een vroege kleurenfoto van Sergej Prokoedin-Gorski

Kalenders

Gregoriaanse kalender 1915 MCMXV Ab urbe condita 2668 Armeense kalender 1364 ԹՎ ՌՅԿԴ Chinese kalender 4611 – 4612 辛寅 – 壬卯 Ethiopische kalender 1907 –1908 Hebreeuwse kalender 5675 – 5676 Hindoekalenders - Vikram Samvat 1970 – 1971 - Shaka Samvat 1837 – 1838 - Kali Yuga 5016 – 5017 Iraanse kalender 1293 –1294 Islamitische kalender 1333 –1333

bewerk Gebeurtenissen

• Albert Einstein ontwikkelt zijn Algemene relativiteitstheorie.
• De archeoloog Davis verklaart dat de Vallei van de Koningen in Egypte nu uitgeput is en geeft zijn concessie aldaar op. Dit geeft Howard Carter de kans om daar te gaan graven.

• (Nederland) - Samen met Paul Scherrer ontwikkelt de Nederlandse (tot Amerikaan genaturaliseerde) scheikundige Peter Debije een procedé voor het onderzoeken van de structuur van kristallijne poeders.
• (Frankrijk) - Met het ideaal van toenadering tussen Fransen en Duitsers voor ogen, publiceert Romain Rolland zijn boek De vrije geest.
• (Nederland) - Er wordt begonnen met de bouw van Jachthuis St. Hubertus op de Veluwe, een van de bekendste gebouwen van architect Hendrik Petrus Berlage.
• (Nederland) - Minister van defensie Mr. van de Mey en Hofland, laat een zangbundel drukken voor het Nederlandse leger.
• (Oostenrijk-Hongarije) - Franz Kafka publiceert Die Verwandlung, een van zijn bekendste verhalen.
• (Oostenrijk-Hongarije) - De Weense redacteur Gustav Meyrink publiceert zijn roman Der Golem.
• Alfred Wegener publiceert een theorie over de beweging van de continenten (boektitel:"Die Entstehung der Kontinente und Ozeane").

januari

• 25 - (VS) - Tussen New York en San Francisco wordt de eerste transcontinentale telefoonlijn in bedrijf genomen.
• 31 - (Italië) - In Turijn verslaat Italië Zwitserland in een voetbalinterland met 3-1.

februari

• 1 - (VS) - William Fox sticht de Fox Film Corporation, die ook actief wordt in de filmverhuur.
• 6 - (Australië) - De Australische Fanny Durack zwemt de 100m vrije slag in 1'16,2". Ze is houdster van het wereldrecord vrije slag 100 en 200m en over 400, 800 en 1500 yard.
• 8 - (VS) - de film Birth of a Nation, het epos over de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865), van David Wark Griffith gaat in New York in première.
• 16 - (Frankrijk/Duitsland) - Tijdens de winterslag in de Champagne gebruiken Frankrijk en Duitsland de eerste tweemotorige gevechtsvliegtuigen, de Cambron en de Rumpler. Voor het eerst worden vliegtuigbommen geproduceerd.
• 20 - (VS) - Onder het motto Panama-Pacific wordt in San Francisco de 25^e wereldtentoonstelling geopend.
• 28 - (VS) - De National Advisory Committee for Aeronautics, de voorloper van de NASA, wordt opgericht.

maart

• 11 - (Duitsland) - De chemische industrie begint met de grootschalige productie van kunstmatig salpeter, dat gebruikt wordt bij de vervaardiging van kogels en granaten, en bij de conservering van levensmiddelen.

april

• 5 - (Cuba) - De Amerikaan Jack Johnson, idool van alle zwarten in de Verenigde Staten, raakt zijn titel als wereldkampioen boksen alle klassen kwijt aan Jess Willard, door een twijfelachtige knock-out in de 26^e ronde.
• 10 - (Zwitserland) - Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) krijgt een permanente zetel in Lausanne.
• 17 - (België) - Op 17 april 1915 werden zware mijnladingen onder de Duitse stellingen op Hill 60 tot ontploffing gebracht. De Tweede Slag om Ieper is begonnen.
• 22 - (België) - Duitse troepen gebruiken bij Ieper voor het eerst het dodelijke chloorgas als chemisch wapen.
• 24 april - In Turkije worden honderden Armeense intellectuelen en kunstenaars gearresteerd en gedeporteerd. Dit is de opmaat naar de grote verbanning van het Armeense volk uit Oost-Turkije.

mei

• 3 - (Italië) - Rome zegt het drievoudig bondgenootschap met Duitsland en Oostenrijk-Hongarije op en verklaart op 23 mei de oorlog aan de Donaumonarchie.
• 7 - (Atlantische Oceaan) - Een Duitse duikboot brengt het Britse passagiersschip RMS Lusitania tot zinken.
• 15 - (Duitsland) - In Keulen worden voor het eerst proeven gedaan met het op grote schaal invriezen van levensmiddelen, om de voedselvoorziening voor de bevolking te kunnen waarborgen.
• 27 - De mislukte geallieerde landing bij Gallipoli leidt tot het ontslag van de Britse minister van marine Winston Churchill.

juni

• 10 - (Osmaanse rijk) - Regeringstroepen vermoorden in de Kemachkloof 25.000 Armeniërs. Bij de vernietigingsveldtocht tegen de Armeniërs vallen in de jaren 1915-1916 ongeveer een miljoen doden.
• 30 - (Italië) - De eerste van vier slagen aan de Isonzo tussen Oostenrijks-Hongaarse en Italiaanse troepen begint.

juli

• 1 - (België) - Op de citadel van Namen wordt een openluchttheater geopend met een opvoering van het toneelstuk Iphigenia auf Aulis van Goethe.
• 9 - (Duits Zuidwest-Afrika) - De Duitse koloniale troepen in het huidige Namibië capituleren bij Otawi voor de troepen van de Zuid-Afrikaanse generaal Louis Botha.
• 15 - (Duitsland) - De atletiekvereniging van Hamburg neemt het handgranaatwerpen in haar sportprogramma op.
• 16 - (VS) - De Amerikaanse atleet Norman Taber vestigt in Cambridge (Massachusetts) een wereldrecord over de mijl, in 4'12,6".

augustus

• 5 - (Duitsland) - Een Kondor-vliegtuig vestigt met 3280 meter een nieuwe hoogterecord.
• 24 - (Polen) - De legers van kolonel-generaal Paul von Hindenburg - de latere president van Duitsland (1925-1934) - hebben Polen veroverd. De Centrale mogendheden verdelen het land in twee bezettingszones: het Duitse generaal-gouvernement Warschau en het Oostenrijkse generaal-gouvernement Kielce.

september

• 22 - (Duitsland) - In het Berlijnse Rose-theater wordt het toneelstuk Die Kriegsbraut van Hedwig Courths-Mahler voor het eerst opgevoerd.
• 25 - Na de Duitsers gebruiken nu ook de Engelsen gifgas in de strijd aan het Westfront.

oktober

• 5 - (Griekenland) - Brits-Franse troepen schenden de Griekse neutraliteit door een landing bij Saloniki.
• 29 - (Frankrijk) - Aristide Briand volgt premier René Viviani op. In tegenstelling tot veel andere Franse politici betoond Briand zich na de oorlog een groot voorvechter voor toenadering tot Duitsland.
• De Nederlandse regering dient een wetsontwerp in ter invoering van algemeen kiesrecht voor mannen bij een stelsel van evenredige vertegenwoordiging.

november

• 4 - De Duitse onderzeeboot UC-8 loopt vast bij Terschelling
• 7 - (Duitsland) - Burgers winnen de 'Kronprinzen-Armeegepäckmarsch' , een mars met volle bepakking over 30 km.
• 13 - (Oostenrijk-Hongarije) - In het Weense Johann Strauß Theater beleeft de operette Die Csárdásfürstin van Emmerich Kálmán een glansrijke première.

december

• 12 - (Duitsland) - Het eerste eendekker-vliegtuig dat geheel van metaal is, de Junkers J1, volbrengt zijn eerste vlucht.

bewerk Geboren

exacte datum onbekend

• Hendrik Stephanus Hertzog van Blerk, Zuid-Afrikaans journalist en schrijver
• Louise Thomassen à Thuessink van der Hoop van Slochteren, Nederlands edelvrouw (overleden 2008)

januari

• 2 - Luc Philips, Belgisch acteur (overleden 2002)
• 8 - Paul Meijer, Nederlandse acteur (overleden 1989)
• 9 - Henk Sijthoff, Nederlandse uitgever (overleden 2000)
• 30 - John Profumo, Engels politicus (overleden 2006)

februari

• 1 - Stanley Matthews, Engels voetballer (overleden 2000)
• 2 - Abba Eban, Israëlisch minister (overleden 2002)
• 3 - Bill Miller, Amerikaans pianist (overleden 2006)
• 4 - Ray Evans, Amerikaans songwriter (overleden 2007)
• 7 - Teoctist Arăpaşu, Roemeens geestelijke (overleden 2007)
• 11 - Haakon Stotijn, Nederlands hoboïst (overleden 1964)
• 16 - Elisabeth Eybers, Zuid-Afrikaans dichteres (overleden 2007)

maart

• 1 - Joop Klant, Nederlands prozaschrijver en econoom (overleden 1994)
• 6 - Jan Cottaar, Nederlands sportverslaggever (overleden 1984)
• 11 - Wil den Hollander, Nederlands schrijfster (overleden 2000)
• 11 - Joseph Carl Robnett Licklider, Amerikaans psycholoog (overleden 1990)
• 13 - Gerrit Kleinveld, Nederlands verzetsstrijder (overleden 2006)
• 23 - Lodewijk Meeter, Fries-Nederlands skûtsjeschipper (overleden 2006)
• 24 - Harry Prenen, Nederlands dichter, illustrator, journalist en leraar (overleden 1992)

april

• 3 - Piet de Jong, Nederlands minister-president
• 3 - Paul Touvier, Frans oorlogsmisdadiger (overleden 1996)
• 10 - Leo Vroman, Nederlands dichter
• 12 - Jan van den Brink, Nederlands politicus en bankier (overleden 2006)
• 20 - Alvin Weinberg, Amerikaans natuurkundige (overleden 2006)
• 29 - Manus Vrauwdeunt, Nederlands voetballer (overleden 1982)

mei

• 6 - Hans Dekkers, Nederlands bokser (overleden 1966)
• 6 - Orson Welles, Amerikaans acteur en regisseur (overleden 1985)
• 10 - Beyers Naudé, Zuid-Afrikaans blanke predikant en strijder tegen het apartheidsregime (overleden 2004)
• 12 - Frère Roger, Zwitsers geestelijke (overleden 2005)
• 12 - Maurice Raichenbach, Pools/Frans dammer (overleden 1998)
• 18 - Jan de Cler, Nederlands artiest
• 20 - Moshe Dayan, Israëlisch oorlogsheld en staatsman (overleden 1981)
• 22 - Raymond Leblanc, Belgisch uitgever (overleden 2008)
• 27 - Mario del Monaco, Italiaans operazanger (overleden 1982)

juni

• 3 - Willem van den Hout, Nederlands schrijver (overleden 1985)
• 4 - Modibo Keita, Malinees politicus (overleden 1977)
• 6 - Lodewijk van Hamel, Nederlands marine-officier en verzetsstrijder (overleden 1941)
• 8 - Red Adair, Amerikaans oliebrand-bestrijder (overleden 2004)
• 10 - Saul Bellow, Canadees schrijver en Nobelprijswinnaar (overleden 2005)
• 22 - Frans Smits, Nederlands militair stylist (overleden 2006)
• 29 - Ruth Warrick, Amerikaans actrice (overleden 2005)

juli

• 9 - Huub Lauwers, Nederlands geheim agent, (overleden 2004)
• 11 - Yul Brynner, Amerikaans-Russisch acteur (overleden 1985)
• 15 - Herbertus Bikker, Nederlands oorlogsmisdadiger
• 16 - Barnard Hughes, Amerikaans acteur (overleden 2006)
• 27 - Willem Hofhuizen, Nederlands schilder (overleden 1986)

augustus

• 8 - Hendrik Sterken Rzn, Nederlands schrijver en dichter
• 26 - Gré Brouwenstijn, Nederlands operazangeres (overleden 1999)
• 29 - Ingrid Bergman, Zweeds actrice (overleden 1982)
• 29 - Frits Diepen, Nederlands ondernemer/luchtvaartpionier (overleden 1974)

september

• 3 - Knut Nystedt, Noors componist
• 3 - Memphis Slim - Amerikaans pianist (overleden 1988)
• 4 - Rudolf Schock, Duits tenor (overleden 1986)
• 23 - Pearl Perlmuter, Amerikaans-Nederlands beeldhouwster (overleden 2008)

oktober

• 9 - Albert De Coninck, Belgisch verzetsstrijder (overleden 2006)
• 17 - Arthur Miller, Amerikaans toneelschrijver (overleden 2005)
• 17 - Frits Böttcher - Nederlands hoogleraar (overleden 2008)

november

• 3 - André Dequae, Belgisch politicus (overleden 2006)
• 8 - Lamberto Gardelli, Italiaans dirigent (overleden 1998)
• 9 - Hanka Bielicka, Pools zangeres en actrice (overleden 2007)
• 12 - Roland Barthes, Frans literatuurtheoreticus en filosoof (overleden 1980)
• 20 - Kon Ichikawa, Japans filmregisseur (overleden 2008)
• 25 - Augusto Pinochet, Chileens generaal en dictator (overleden 2006)
• 26 - Yukio Hayashida, Japans politicus (overleden 2007)
• 30 - Brownie McGhee, Amerikaans blueszanger (overleden 1966)

december

• 1 - Cor Hund, Nederlands beeldhouwer, tekenaar en schilder (overleden 2007)
• 7 - Romain Deconinck, Belgisch acteur en komiek (overleden 1994)
• 7 - Eli Wallach, Amerikaans acteur
• 9 - Elisabeth Schwarzkopf, Duits-Brits sopraan en operazangeres (overleden 2006)
• 12 - Frank Sinatra, Amerikaans zanger en acteur (overleden 1998)
• 15 - Carel Kneulman, Nederlands beeldhouwer (overleden 2008)
• 19 - Edith Piaf, Frans zangeres (overleden 1963)
• 21 - Werner von Trapp, Oostenrijks-Amerikaans zanger en muzikant (overleden 2007)

bewerk Overleden

februari

• 18 - Harry Ward Leonard (54), Amerikaans elektrotechnicus en uitvinder

april

• 11 - Maria Swanenburg (75), Leids gifmengster
• 23 - Rupert Brooke - Engels dichter

juli

• 2 - Porfirio Díaz (84), Mexicaans dictator.
• 10 - Hendrik Willem Mesdag (84), Nederlands schilder en museum-oprichter

augustus

• 9 of 10 - Frank Bramley (58), Brits kunstschilder
• 20 - Paul Ehrlich (61), Duits chemicus en medicus

september

• 7 - Louis Paul Zocher (95), Nederlands (tuin)architect

december

• 19 - Alois Alzheimer (51), Duits neuropatholoog en psychiater.