Orde van de Nederlandse Leeuw.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
De Orde van de Nederlandse Leeuw is de oudste en hoogste Nederlandse civiele orde en werd op 29 september 1815 door Koning Willem I ingesteld. De Orde "strekt tot vererende onderscheiding van Nederlanders die bewijzen geven van beproefde vaderlandsliefde, bijzondere ijver en trouw in het volbrengen hunner burgerplichten of buitengewone bekwaamheid in wetenschap en kunsten". Aan de orde was van 1815 tot 15 april 1994 ook de graad van broeder verbonden. Deze graad, de Broeders werden wel verdienstelijk geacht maar kregen vanwege hun maatschappelijke positie binnen het decoratiestelsel geen ridderkruis, was al sinds 8 april 1960 niet meer verleend.
Toen de orde werd ingesteld was het Koninkrijk der Nederlanden tweetalig. In de Franse versie van de wet heet de orde de "Ordre du Lion Belgique" oftewel "Orde van de Belgische Leeuw". Deze franstalige aanduiding verviel later want na 1830 was het koninkrijk niet langer tweetalig. De franse aanduiding heeft in de literatuur over faleristiek tot misvattingen geleid.
Inhoud |
bewerk De graden in de Orde van de Nederlandse Leeuw
De Koning der Nederlanden is grootmeester van de Orde. De orde bestaat uit drie graden met daarnaast vroeger ook nog de geaffilieerde klasse van broeder:
- Ridder 1e graad, genoemd Ridder Grootkruis:
De grootkruisen dragen een grootkruis van de orde aan een lint over de rechterschouder op hun linkerheup en de ster van de Orde. Deze ster is nu van goud, maar in het verleden waren de sterren ook wel van zilver. Koningin Juliana, wier ster in mei 1940 zoek raakte, droeg vaak een dergelijke antieke zilveren ster.
- Ridder 2e graad, genoemd Commandeur:
De commandeurs dragen een kruis van de orde aan een lint om de hals en een kruis met wat bredere gouden biezen op de armen van het kruis zonder lint op de linkerborst.
- Ridder 3e graad, simpelweg genoemd Ridder:
De Ridders, de orde kent geen damestitel want ook de vrouwelijke leden zijn "Ridder", dragen een kruis van de orde aan een lint van drie vingers breed op hun linkerborst of, bij dames die niet in uniform zijn, aan een strik.
De Broeders, men spreekt van de Broederschap van de Orde van de Nederlandse Leeuw, droegen een medaille met de tekst "Virtus Nobilitat" aan een blauw-goud-blauw gekleurd lint van drie vingers breed op hun linkerborst. Heden ten dage is deze geaffilieerde klasse niet meer toegekend.
De onderscheiding bestaat uit een wit geëmailleerd Maltezer kruis met gouden monogrammen "W" tussen de armen en een blauw goudomrand medaillon met het Latijnse opschrift virtus nobilitat (Nederlands: "deugd adelt"). Het geheel wordt verhoogd met een gouden koningskroon aan een zijden lint dat nassaublauw met twee gouden strepen gedragen. Sinds kort zijn de linten eerder nassaublauw en oranje gekleurd.
Voor elke graad is er afzonderlijk dames- en herenmodel en voor dagelijks gebruik is er een zogenaamd knoopsgatversiersel of baton.
bewerk Geschiedenis van de Orde van de Nederlandse Leeuw
Het in 1815 met de zuidelijke Nederlanden uitgebreide Koninkrijk der Nederlanden was tweetalig. De wet op de Orde van de Nederlandse Leeuw van 29 september 1815 bevatte dan ook een Franse en een Nederlandse tekst. In de Franse tekst heet de orde de "Ordre du Lion Belgique" terwijl de Nederlandse versie van de Nederlandse Leeuw sprak.
Een benoeming in deze orde gold 170 jaar lang binnenm het Nederlandse Decoratiestelsel als een zeer exclusieve en hoge eer. Hoogleraren, Kamerleden die 12 jaar lid van de Staten-Generaal waren, oud-ministers, ambassadeurs, burgemeesters van grote steden en enkele vooraanstaande kunstenaars en ondernemers kregen hun "Leeuw", zoals de orde werd aangeduid.
In de 19e eeuw werden verdienstelijke Nederlanders die niet tot de notabelen behoorden, onderscheiden als "Broeder" in deze orde. De onderscheiding was een zilveren medaille, het lint was blauw met een gouden middenstreep. De wolkammer en amateur-sterrenkundige Eise Eisinga, beroemd geworden als de vervaardiger van het planetarium in Franeker, was een Broeder in deze orde, evenals de amateur-sterrenkundige Arjen Roelofs en de instrumentmaker Sieds Johannes Rienks.
In de 19e eeuw gebruikten de koningen en de regering de Luxemburgse Orde van de Eikenkroon om benoemingen in de Orde van de Nederlandsche Leeuw exclusief te houden. Toen bij het verbreken van de personele unie tussen Nederland en Luxemburg deze mogelijkheid verviel, werd de Orde van Oranje-Nassau ingesteld als een brede, vaak toegekende, orde van verdienste.
De benoeming tot Grootkruis in de Orde van de Nederlandsche Leeuw was en is zeldzaam. Leden van de Koninklijke familie, twee Nederlandse kardinalen (Johannes de Jong en Bernardus Alfrink), voormalige minister-presidenten die ook meermaals minister waren geweest zoals Ruijs de Beerenbrouck, Colijn, Drees en Lubbers, vicevoorzitters van de Raad van State, buitenlandse staatshoofden en, in het geval van monarchen, hun echtgenoten ontvingen dit grootkruis.
Een minister moest een zestal malen in functie zijn geweest om Grootkruis te worden. Oud-NAVO-secretaris-generaal en veelvuldig minister Luns lukte dat.
Winston Churchill, Helmut Kohl en Kofi Annan werden ook Grootkruis in deze orde.
Omdat de koningen deze onderscheiding zelf veel dragen en droegen hebben zij geregeld benoemingen, die in dagelijkse praktijk steeds uitgaan van de ministerraad, geblokkeerd met het dreigement de Nederlandse Leeuw "dan zelf niet meer te dragen".
De benoeming tot Commandeur in de Orde van de Nederlandsche Leeuw kwam iets vaker voor. In principe werd de orde alleen aan Nederlandse onderdanen verleend. Oud-premiers zoals Thorbecke en Den Uyl waren Commandeur.
Daarnaast was het een oude traditie dat Nederlands meest vooraanstaande kunstenaars zoals Nicolaas Beets, Jacob Maris en later ook Karel Appel, Corneille, Gerard Reve, Harry Mulisch en Jeroen Krabbé Commandeur werden.
De procureurs-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden werden bij hun afscheid altijd Commandeur. Het eerste teken dat er een nieuwe wind blies in de Nederlandse orden, was dat een vertrekkende procureur-generaal Ridder in de Orde van Oranje Nassau werd gemaakt.
De onderscheiding Ridder in de Orde van de Nederlandsche Leeuw was, afgezien van de incidentele verlening aan kunstenaars, vooral een kwestie van rang en protocol. Hoogleraren, ambtenaren van een bepaalde rang, vlagofficieren, hoge rechters, burgemeesters van grote steden en ambassadeurs in de grote hoofdsteden konden uitrekenen wanneer zij "hun leeuw" zouden krijgen.
Ministers en staatssecretarissen kregen en krijgen na hun aftreden steeds een onderscheiding in deze orde. Kamerleden, voor zover van onbesproken gedrag, kregen hun Nederlandse Leeuw na 12 jaar in de Kamer. Na 20 of 24 jaar, daar was men minder streng in, volgde dan een bevordering tot de eerstvolgende onderscheiding op de lijst: Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau.
De hervorming van het Nederlandse ordestelsel in 1990 stelde de twee ridderorden naast elkaar en verving de gegroeide verstikkende en strikt hiërarchische verhoudingen.
bewerk De Orde van de Nederlandse Leeuw in deze tijd
De onderscheiding wordt tegenwoordig verleend aan een bredere groep mensen. Het is niet meer van belang dat je hoog in rang of stand bent maar de drager moet wel een buitengewone prestatie op het gebied van kunst, wetenschap, sport of muziek…geleverd hebben. Enkele gedecoreerden zijn bijvoorbeeld Prof.Dr. J.S. Faber voor zijn verdiensten in de wetenschap, striptekenaar Albert Uderzo en gouden-medaillewinnaars op de Olympische Spelen. Het benoemen van Richard Krajicek tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw leverde kritiek op van Hans Wiegel (zelf ridder in deze orde) omdat Krajicek als belastingvluchteling in Monaco woonde. Wiegel vroeg zich af of een 'man die de Nederlandse belastingen ontloopt en een paar tenniswedstrijden wint', wel een Nederlandse Leeuw toekomt.
bewerk De gegroeide rangorde van de Nederlandse Ridderorden
Sinds 1995 staan de orden naast elkaar en dient iedere orde een bepaald doel.
Deze historisch gegroeide rangorde zal dan ook in onbruik raken. Wel is er een draagorde en hieruit zou een zeker rangorde kunnen worden afgeleid.
- De Militaire Willems-Orde
- Grootkruis in de Orde van de Nederlandsche Leeuw
- Grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau
- Commandeur in de Orde van de Nederlandsche Leeuw
- Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau
- Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau
- Ridder in de Orde van de Nederlandsche Leeuw
- Officier in de Orde van Oranje-Nassau
- Ridder in de Orde van Oranje-Nassau
- Gouden eremedaille in de Orde van Oranje-Nassau
- Zilveren eremedaille in de Orde van Oranje-Nassau
- Bronzen eremedaille in de Orde van Oranje-Nassau
De drie eremedailles zijn vervangen door de graad van
- Lid in de Orde van Oranje-Nassau
bewerk Externe link
| Nederlandse onderscheidingen
Ridderorden
|
 |
|---|---|
|
Militaire Willems-Orde - Orde van de Nederlandse Leeuw - Orde van Oranje-Nassau -Huisorde van Oranje-Huisorde van de Gouden Leeuw van Nassau-Orde van de Gouden Ark-De Ridderlijke Duitsche Orde in de protestantse Balije Utrecht-Johannieter Orde in Nederland- |