Vollenhove.html

Dit artikel gaat over de Nederlandse plaats Vollenhove. Zie Vollenhove (Zeist) voor de gelijknamige buurt in de plaats Zeist

**Vollenhove**
Plaats in Nederland
Vollenhove

Situering
Provincie	Overijssel
Gemeente	Steenwijkerland
Coördinaten	52°41'N 5°57'E
Algemeen
Inwoners (31 december 2006)	4121
Overig
Postcode	8325
Netnummer	0527
Belangrijke verkeersaders	N331 en N762
Nederland

Historische kaart (circa 1649).

Resten van kasteel Toutenburg.

Haventje van Vollenhove

Vollenhove (Nedersaksisch: Veno) is een plaats in het noordwesten van de Nederlandse provincie Overijssel (Kop van Overijssel), die sinds 1 januari 2001 deel uitmaakt van de gemeente Steenwijkerland. Vollenhove is na Steenwijk de grootste plaats van deze gemeente. Vollenhove telt 4121 inwoners (31 december 2006).^[1] Vollenhove is een van de plaatsen die deel uitmaken van Ambt Vollenhove. Lokaal wordt dit ook wel het Land van Vollenhove (of Land Veno) genoemd. Hier maken Barsbeek, Heetveld, Kadoelen, De Krieger en Moespot ook deel vanuit. Vollenhove wordt een stad genoemd omdat het in de Middeleeuwen stadsrechten had; in 2004 werd gevierd dat het toen 650 jaar geleden was, dat die waren verleend.

bewerk Geschiedenis

Vollenhove wordt al in 944 vermeld als Fulnaho. Het gebied was destijds een woud dat eigendom was van Otto de Grote. Deze gaf bisschop Balderik van Utrecht toestemming daar te jagen. In 1010 schonk Keizer Hendrik II het gebied, Sillva Fulnaho (woud van Vollenhove) geheten, aan het bisdom Utrecht ^[bron?]. In de 11e eeuw werd het gebied ontgonnen en in de 12e eeuw liet bisschop Godfried van Rhenen aan het Almere een burcht bouwen, het Olde Huys, met een donjon en een kapel. Deze burcht werd in de 13e en 14e eeuw herhaaldelijk aangevallen door de Friezen uit de Stellingwerven. Rond de burcht ontstond het dorp Op ten Camph. Dit kreeg op 12 juli 1354 stadsrechten. Na 1380 werd de stad aangeduid als Vollenho.

De bloeitijd van de stad Vollenhove lag in de eerste helft van de 15e eeuw. Vollenhove was toen belangrijk door de visserij op steur, en was een bijstad van de Hanze. Ook werden aarden wallen en poorten aangelegd ter verdediging van de stad. In de eerste helft van de 16e eeuw bloeide de stad opnieuw op. Joris Schenck van Toutenburg werd drost en later stadhouder van Overijssel voor Karel de Vijfde. Schenck liet iets buiten de stad het kasteel Toutenburg bouwen. Vollenhove werd het bestuurscentrum voor de drie noordelijke provincies: Groningen, Friesland, en Overijssel. Drenthe telde niet mee om het te arm werd geacht. Bij het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog verloor Vollenhove de rol van bestuurscentrum, en in de eeuwen daarna kwijnde de stad weg.

In 1818 werd Vollenhove verdeeld in Stad Vollenhove (de stad) en Ambt Vollenhove (het platteland dat bij Vollenhove hoorde).

In de tweede helft van de 19e eeuw bloeide Vollenhove weer even op. De slotgracht van het Olde Huys werd visserijhaven, en het kasteel werd afgebroken. Toen in 1859 het eiland Schokland werd ontruimd, vestigden de meeste Schokkers zich te midden van de resten van het kasteel. Aan het eind van de 19e eeuw werd een nieuwe haven gebouwd en ontstond een specifiek vissersschip, de Vollenhovense bol. Door de aanleg van de Afsluitdijk (1932) kwam aan de Zuiderzeevisserij een eind. Vollenhove werd in het begin van de Tweede Wereldoorlog belangrijk als werkhaven voor de inpoldering van de Noordoostpolder.

bewerk Dubbele moord in 1878

Een markant feit uit de geschiedenis van Vollenhove en omgeving was de moord op twee veldwachters in 1878. Nadat beide die ochtend niet op hun werk verschenen, werd een zoektocht ingesteld, waarbij uiteindelijk hun ontzielde lichamen in een put werden gevonden. Beide mannen bleken uiterst gewelddadig om het leven gebracht. Al gauw werden drie verdachten gearresteerd; het bleken stropers te zijn. In die tijd was stropen een groot probleem in Vollenhove, met name de illegale jacht op fazanten. De verdachten moesten beschermd worden tegen een enorme volkswoede. De ene veldwachter zou vlak na de moord in ondertrouw zijn gegaan en zijn collega liet een vrouw en zes kinderen achter. De veldwachters zouden op stropersjacht zijn gegaan en daarbij de stropers ontdekt hebben, die vervolgens de veldwachters met hun geweren om het leven brachten. De drie verdachten zijn in het huis van bewaring in Zwolle verhoord. Bij de behandeling voor het gerechtshof in Arnhem kreeg de hoofdverdachte vijfentwintig jaar cel en werden de twee andere verdachten ieder tot twintig jaar cel veroordeeld.^[2]

bewerk 20e eeuw

Vanaf 1872 voerde de Vollenhoofse Diligence Onderneming een diligencedienst uit tussen Vollenhove en Zwartsluis. Vanaf 1891 waren er plannen om een trambaan aan te leggen van Zwolle van Zwartsluis en Vollenhove naar Blokzijl, en mogelijk naar Stavoren. De Friese gemeenten haakten echter af en in 1898 werd tenslotte besloten tot een lijn tussen Zwolle en Blokzijl. Op 13 september 1904 werd de Spoorwegmaatschappij Zwolle-Blokzijl (ZB) opgericht. Na veel problemen tijdens de aanleg werd de lijn op 11 maart 1914 geopend. Vollenhove kon echter pas op 26 maart voor het eerst aangedaan worden. De lijn bleek niet erg rendabel en de laatste rit vond plaats op 31 augustus 1934 toen, tegelijk met de overname van de spoorwegen door de overheid, ook onrendabele lijnen werden opgeheven. Station Vollenhove werd een winkel, en het spoor werd begin 1935 opgebroken en naar Szczecin verkocht. Aan de tram herinnert thans nog het voormalige station met de haltenaam in de zijgevel, en het feit dat in een deel van de bestrating met verschillende kleuren klinkers het verloop van de trambaan is aangegeven.^[3]

In 1919 bezochten koningin Wilhelmina en prins Hendrik samen met prinses Juliana Vollenhove. Zij bezochten de haven en een gemaal. De inwoners van Vollenhove hadden ter gelegenheid van het bezoek de gehele stad versierd.

In 1942 voegde de Duitse bezetter de stad en het ambt weer bij elkaar. Door toevoeging van een klein stukje van de Noordoostpolder in 1957 werd de gemeente Vollenhove tien hectare groter. In 1973 fuseerde de gemeente met onder andere Blokzijl, Giethoorn en Wanneperveen tot de nieuwe gemeente Brederwiede, met Vollenhove als hoofdplaats.

Het waterschap Vollenhove is in 1995 gefuseerd met twee Drentse waterschappen. Het hoofdkantoor is sindsdien niet meer in Vollenhove, maar in Meppel gevestigd en heet sindsdien Reest en Wieden.^[4]

Per 1 januari 2001 is Brederwiede samen met IJsselham opgegaan in de gemeente Steenwijk, die op 1 januari 2003 werd omgedoopt in Steenwijkerland. Veel inwoners vonden een naam als Kop van Overijssel of Steenwijkerland beter, omdat de enkele naam Steenwijk de suggestie wekte dat de overige gemeenten door Steenwijk waren geannexeerd.

De viering van het 650-jarig bestaan als stad op 12 juli 2004 werd bijgewoond door Mr. Pieter van Vollenhoven. Hij werd tot ereburger van het stadje benoemd^[5]. Overigens heeft zijn achternaam niets met het stadje Vollenhove te maken.

bewerk Geschiedenis van de visserij

Toen in de 15e eeuw de Zuiderzee zijn vorm grotendeels had gekregen, ontstonden er grote vismogelijkheden. Dorpen aan de rand van de Zuiderzee gingen leven van de visserij. De monden van het Zwarte Water en de IJssel waren rijk aan zoetwatervis, zoals steur, elft en zalm. Als gevolg hiervan ontwikkelden Vollenhove en Kampen zich tot belangrijke centra van de visserij. Doordat er in de eeuwen hierna zoveel zoetwatervissen waren gevangen, kreeg Vollenhove minder concurrentie van de Hollanders. Toch stond de ontwikkeling van de visserij op de Zuiderzee niet stil. De zoutwatervis - vooral de haring - werd de belangrijkste vissoort. De vloot werd geleidelijk aan vernieuwd en uitgerust met botters en schokkers. In 1811 waren er 32 beroepsvissers. In de 2e helft van de 19e eeuw begon de visserij echter grootse vormen te krijgen, bijna iedere Vollenhovenaar leefde ervan. Toen in 1918 werd besloten om de Afsluitdijk aan te leggen en de Zuiderzee in te polderen, stopten veel vissers met hun werk en zochten een andere baan. De laatste beroepsvisser stopte in 1992^[6].

bewerk Symboliek

bewerk Wapen

Wapen van Vollenhove

Na de instelling van het Koninkrijk der Nederlanden had de gemeente Vollenhove, als voormalige stad, recht op het voeren van een wapen. Onderzoek in de archieven, uitgevoerd door de toenmalige burgemeester, leverde van het wapen met kruis en (vijfpuntige) sterren slechts een tekening op. Het vermoeden bestaat dat Vollenhove dit wapen gekregen heeft van de bisschop van Utrecht. De burgemeester gaf aan koning Willem I de volgende tekst door: van rood waarop een kruis van zilver beladen met eene zespuntige gouden ster en gekantonneerd van boven met eene vijfpuntigen zilveren ster en van onderen met eene zespuntigen diergelijke, het schild gedekt met een gouden kroon en ter linkerzijde vastgehouden door een klimmend hert in zijne natuurlijke kleur met een halsband van lazuur waaraan een gouden ring en door dezelve een lint van lazuur. Medewerkers van koning Willem I besloten echter dat alle sterren zespuntig werden, dit was gemakkelijker dan verschillende soorten sterren. Het werd door koning Willem I in het Koninklijk Besluit van 24 november 1819 bevestigd.

bewerk Vlag

Op basis van het wapen van Vollenhove stelde historicus drs. Jos Mooijweer in opdracht van de Belangenvereniging Stad Vollenhove in 2002 een vlag samen, die inmiddels bij diverse feestelijke gelegenheden in Vollenhove te bezichtigen is.

bewerk Geografie en bevolking

Plaatsen in de buurt van Vollenhove zijn Sint Jansklooster, Blokzijl, Giethoorn, Zwartsluis, Marknesse, Kraggenburg, Wanneperveen, Belt Schutsloot en Genemuiden. Langs Vollenhove ligt het Vollenhoverkanaal dat uitmondt in het Zwarte Meer. Via de andere kant gaat het naar Blokzijl of via de Ettenlandse Kolk naar de Kleine Beulakerwijde. Vollenhove ligt ongeveer 10 meter boven NAP en daarom is een dijkring aangelegd. De meest voorkomende grondsoort is keileem.

Het stadje telde op 31 december 2006 in totaal 4121 inwoners (waarvan 2041 mannen en 2080 vrouwen). Velen hiervan zijn voormalige Schokkers. Een inwoner van Vollenhove wordt vaak een 'Venose' genoemd.

bewerk Havezaten in Vollenhove

Vollenhove werd eeuwen geleden ook wel Stad der paleizen genoemd, omdat Vollenhove in die tijd veel havezaten bezat.

De belangrijke havezaten waren:

bewerk Oldruitenborgh

Oldruitenborgh is eind 15e eeuw gebouwd door de toenmalige schout van Vollenhove, Egberts Pelgrim van den Ruthenberghe. De havezate ligt aan de zuidelijke rand van het oude Vollenhove en is verscheidene keren ingrijpend verbouwd. De achtergevel stond destijds in de stadsgracht. De tuin is aan het eind van de 18e eeuw aangelegd in Engelse landschapsstijl. In 1998 werd de havezate verbouwd tot burgemeesterswoning, maar als gevolg van de herindeling in 2001 heeft ze als zodanig slechts enkele jaren dienst gedaan. Sindsdien worden er bruiloften en partijen gehouden.

bewerk Marxveld

De havezate Marxveld staat aan de Bisschopstraat. Het gebouw met de tuinen zijn eeuwen in bezit geweest van de familie Sloet. De ommuurde tuinen zijn in vier stijlenaangelegd: Middeleeuwse stijl, Renaissance, Barok en de Landschapsstijl. De gemeente Brederwiede kocht in 1984 het complex Marxveld. In 2004 werd het pand door de gemeenteambtenaren verlaten en verkocht aan een particuliere ondernemer.

bewerk Oldenhof

Omstreeks 1635 werd op de Oldenhof een huis gebouwd dat aan drie kanten in het water lag. Rondom het huis werd omstreeks 1800 een park aangelegd. Deze havezate is tot op heden bewoond door een adellijke familie. Van de wegkant oogt het als een 19e eeuws buitenhuis, de oostzijde geeft echter een ander beeld: een 18e eeuws herenhuis van allure. In 1976 is Stichting Den Oldenhof opgericht om het landgoed te beheren. Anno 2007 bewoont mevrouw dr. C.J.M. barones Sloet van Oldruitenborgh de Oldenhof.

bewerk Evenementen, tradities en trekpleisters

bewerk Havendagen

Het evenementenseizoen in Vollenhove begint in feburari wanneer het Venose Voorjaarsfestijn plaatsvindt. In 2008 was dit voor de eerste maal. Met Pinksteren en de dagen ervoor zijn de Havendagen die sinds 1993 worden gehouden. Het begint op vrijdag met het elk jaar terugkerende Skutiesfestival (een wedstrijd voor zeekoren). Op de zaterdag voor Pinksteren is er een grote braderie en op de zondag is er een oecumenische kerkdienst in de feesttent. De maandag staat in het teken van het traditionele pinksterrijden.

Op de vierde zaterdag van juni vindt het Toutenburgfestival plaats, een theater waarvan Vollenhove zelf het decor is. Op de laatste zaterdag van juni is het jaarlijks gehouden Pleinpop; op het Kerkplein spelen dan verschillende bandjes.

bewerk Corso

Zie Corso Vollenhove voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Reisgenoten van wagenbouwgroep Stark Wark, winnaar van het corso in 2007.

Het stadje is erg bekend in de wijde omgeving door het grote corso, dat daar elk jaar op de laatste zaterdag van augustus gehouden wordt. Een aantal bewoners is maanden tevoren al met de voorbereidingen bezig om de metershoge wagens gereed te maken. Het corso trekt ieder jaar duizenden belangstellenden. Voor de versiering van de veertien praalwagens worden hoofdzakelijk dahlia's gebruikt, maar ook andere versierselen zijn toegestaan, zoals koolbladeren en zaden. Het aantal dahlia's varieert van 100.000 tot 250.000 stuks per corsowagen. Drie weken voor het corso is er een open dag. In de feestweek waarin het corso gehouden wordt, zijn er meer festiviteiten. Zo hebben de afgelopen jaren Thomas Berge, Harm Wolters en Erik Hulzebosch opgetreden.

Sinds enkele jaren is op de tweede zaterdag van november de jaarlijkse survival. Tijdens de laatste week van het jaar zit de jeugd het oude jaar uit in bouwketen.

bewerk Bezienswaardigheden

Grote kerk van Vollenhove.

Voor toeristen zijn er in Vollenhove vele historische gebouwen te vinden. De Grote of Sint Niklaaskerk is een laat-gotische hallenkerk, die gebouwd is omstreeks 1500. De kerk, die men op het Kerkplein kan vinden, is tussen 1968 en 1976 gerestaureerd. Deze kerk behoort tot de PKN.

De andere historische kerk is de Kleine of Lieve Vrouwkerk, gebouwd in 1434, en uitgebreid met een toren in 1461. Deze staat in de Bisschopstraat. Havezate Oldruitenborgh was vroeger een jachtslot van het kasteel Toutenburg; de ruïne van het kasteel kan men ook van een afstand bekijken. De havezate is gebouwd in 1524. Het tot 2001 gebruikte stadhuis uit 1621 is sinds kort niet meer in gebruik, in de voormalige Latijnse School uit 1627 is een restaurant gevestigd. Verder zijn de 17e- en 18e-eeuwse gevels van woonhuizen zijn de moeite waard om te bekijken.

In de Kerkstraat bevinden zich verder nog de Rooms-Katholieke Kerk en de Gereformeerd-vrijgemaakte Kerk.

bewerk Voorzieningen

bewerk Scholen

Hoewel Vollenhove een klein stadje is, heeft men de keuze uit drie basisscholen, namelijk Het Kompas (protestants christelijk), De Voorpoort (openbaar) en De St. Martinus (katholiek). Ook voor de nog jongere kinderen heeft Vollenhove een voorziening, namelijk de openbare peuterspeelzaal Ukkie.

Voor het voortgezet onderwijs is de Vollenhovenaar aangewezen op Emmeloord, Zwartsluis en Zwolle. Hoewel er vroeger wel twee middelbare scholen in Vollenhove waren (de MAVO/MULO 'De Werf' en de 'Inspecteur J. Roosen' school), zijn die er niet meer.

bewerk Dorpshuis en sportvoorzieningen

In dorpshuis 'De Burght' (geopend op 14 oktober 1993, hiervoor dorpshuis 'Stadsdoelen') vinden tal van sportverenigingen een onderkomen. Dartvereniging Vollenhove is opgericht in 2005 en volgde daarbij Dartvereniging Bull's eye op. Ook S.V. Flevo (aerobics, callanetics, gymnastiek, turnen en volleybal) maakt gebruik van het zalencentrum, verder sporten hier Ieder voor Zich (badminton, opgericht in 1975) en VVSA (volleybal, samen met Sint Jansklooster). Op dinsdagochtend is er wekelijks een markt op het plein voor dorpshuis 'de Burght'.

Op het sportcomplex De Benten is VENO gevestigd (voetbal). VENO betekent Via Eenheid Naar Ontplooiing en is ontstaan uit de verenigingen 'Sportvereniging Vollenhove' (voetbal en volleybal) en 'Voetbalvereniging Fulnaho' en is opgericht op 24 mei 1976. Het eerste elftal van VENO speelt in het seizoen 2007/2008 in de 4e klasse B zondag.

Tennisclub Vollenhove heeft eigen tennisvelden achter 'De Burght'. Andere sportverenigingen in Vollenhove zijn BVV'94 (biljarten), De Karper (hengelsport), Dartvereniging Topdarts (speelplaats: café de Topper), IJsclub De Vooruitgang en Sjoelclub Brederwiede.

bewerk Muziek

De Vollenhoofsch Fanfare (opgericht in 1905) heeft het al vaak goed gedaan op het Wereldmuziekconcours in Kerkrade. Verder is het Vollenhoofsch Visserskoor, dat onder leiding is van Johan Bredewout en opgericht is in 1994, een begrip in de wijde omgeving van Vollenhove. Bovendien heeft Christelijk Gemengd Koor De Zeeklank, opgericht in 1923 en ook onder leiding van Johan Bredewout, Vollenhove als thuisbasis.

Het Kerkstraat dweilorkest werd voornamelijk opgericht om tijdens het bloemencorso op te treden, maar treedt tegenwoordig ook elders op. Verder heeft Vollenhove de beschikking over straattheatergroep Sjeu (opgericht in mei 2002).

bewerk Overige voorzieningen

In Vollenhove zijn veel winkels gevestigd, waarvan de meesten hun onderkomen in de Kerstraat hebben. Er zijn naast de 'gewone' winkels ook een pottenbakkerij en een dartwinkel. Bedrijven hebben zich veelal gevestigd op een van de twee industrieterreinen, namelijk 'De Weyert' en 'De Schaarkampen' (in 1995 afgerond), waar in 2007 is begonnen met uitbreiding.

Vollenhove heeft de beschikking over een vrijwillige brandweer, die in 2006 een nieuw onderdak heeft gekregen. Verder is er in 2003 een overdekt zwembad aangelegd op enkele honderden meters ten oosten van het oude, openluchtzwembad. Dit is gedaan omdat Royal huisman Shipyards uitbreidingsplannen had. Ook heeft Vollenhove een moderne haven die circa 1650 is ontstaan. De buitenhaven is voor het laatst gerestaureerd in 1995, de binnenhaven in 1972. Iets buiten Vollenhove, in de Noordoostpolder, is het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium gevestigd.

Het oude raadshuis van Vollenhove, nu een restaurant.

Wandelroutes die door of langs Vollenhove lopen zijn:

Fietsroutes die door of langs Vollenhove lopen zijn:

De Voorsterbosroute
De Wiedenroute

bewerk Verkeer en vervoer

Langs Vollenhove liggen de provinciale weg 331 en provinciale weg 762. De N331 verbindt Vollenhove met Emmeloord en Zwolle, de N762 verbindt Vollenhove met Giethoorn en Steenwijk. Hoewel er vroeger wel een treinverbinding was met Zwolle is deze 1934 niet meer in gebruik.

bewerk Openbaar vervoer

Omdat Vollenhove niet dicht bij grote steden of een treinstation ligt, zijn busverbindingen noodzakelijk voor de op het openbaar vervoer aangewezen Vollenhovenaar. De lijnen 71 en 171 doen Vollenhove aan, de 71 rijdt om het halve uur en de 171 rijdt alleen in de spits (ook om het halve uur). De Vollenhovenaar kan zo reizen naar Emmeloord en Zwolle of omringende plaatsen. De lijnen 71 en 171 worden geëxploiteerd door Connexxion^[7].

Tevens is er in de zomer (in 2007 van 17 mei tot 16 september) de beschikking over lijn 249: de Natuurexpress. Deze is speciaal bedoeld voor toeristen, die ermee door De Wieden en De Weerribben kunnen reizen^[8].

bewerk Bekende Vollenhovenaren

Geboren in Vollenhove

Hendrik van Heerde, schrijver van Garriet Jan en Annegien
Marti ten Kate (1958), atleet
Sophie in 't Veld (1963), politica
Wolter Huisman (1931 - 2004), scheepsbouwer

(Voorheen) woonachtig in Vollenhove

Aalt Mondria (1957), crimineel
Bernardus Bosch (1746 - 1830), predikant
Georg Schenck van Toutenburg (1480 - 1540)^[9], stadhouder van Friesland

bewerk Volkslied

Zie Vollenhoofs volkslied voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Wat het volkslied van Vollenhove kan betwist worden. Er zijn namelijk drie verschillende liederen die hiervoor gebruikt kunnen worden. De laatste jaren wordt ’t Akkertien op de Voorst het vaakst gebruikt en daarom wordt dit gezien als het echte volkslied.

bewerk Stemgedrag

Verkiezingsuitslag van 22 november 2006 (Tweede Kamer)^[10]

Partij	Aantal stemmen	Percentage
CDA	1075	41,22
PvdA	573	21,97
VVD	218	8,36
SP	279	10,70
Lijst 5 Fortuyn	3	0,12
GL	64	2,45
D66	13	0,50
CU	233	8,93
SGP	15	0,58
PVDD	33	1,27
EénNL	10	0,38
PVV	88	3,37
VSP	1	0,04
Ad Bos Collectief	2	0,08
Groen Vrij!	2	0,08

Op de overige partijen zijn geen stemmen uitgebracht.

De opkomst bedroeg 84,95%.

Verkiezingsuitslag van 7 maart 2007 (Provinciale Staten)^[10]

Partij	Aantal stemmen	Percentage
CDA	674	43,62
PvdA	284	18,38
VVD	133	8,61
CU	218	14,11
GL	37	2,39
SP	134	8,67
SGP	13	0,84
D66	11	0,72
Lijst 5 Fortuyn	2	0,13
Nieuw Rechts	0	0
LO	9	0,58
PvdD	30	1,94