Radom.html

Ten artykuł dotyczy Radomia – miasta w województwie mazowieckim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Współrzędne: 51°24′0″N 21°10′0″E / 51.4, 21.16667

Radom

miasto na prawach powiatu

Gmina
- rodzaj

Radom
miejska

Prawa miejskie

XIII wiek

Prezydent miasta

Andrzej Kosztowniak
(e-mail)

Powierzchnia

111,71 km²

Położenie (punkt)

51° 24' N
21° 10' E

Ludność (2007)
• liczba
• gęstość

224 857
2 011 os./km²

Strefa numeracyjna
(do 2005)

(+48) 48

Kod pocztowy

26-600 do 26-621

Tablice rejestracyjne

Położenie na mapie Polski

Radom

TERC10
(TERYT)

1463011

SIMC10

0972750

Miasta partnerskie

Bańska Bystrzyca

Dyneburg

Homel

Stara Zagora

Tarnopol

Ploeszti

Oziory

Talavera de la Reina

Magdeburg

Hasło promocyjne: Radom - tu chcę mieszkać

Urząd miejski³

ul. Jana Kilińskiego 30 26-600 Radom
tel. 48 362-04-24; faks 48 362 89 09
(e-mail)

Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Strona internetowa miasta

Radom – miasto, powiat grodzki w centralno-wschodniej Polsce w województwie mazowieckim nad rzeką Mleczną. Największy ośrodek miejski w widłach Wisły i Pilicy. Czternaste co do wielkości miasto w Polsce. Siedziba kurii diecezji radomskiej i powiatu radomskiego. Centrum administracyjne i kulturalne ziemi radomskiej

edytuj Środowisko naturalne

edytuj Położenie

Radom znajduje się w centralnej Polsce, w południowej części województwa mazowieckiego nad rzeką Mleczną. Historycznie położony jest w Małopolsce, w ziemi sandomierskiej oraz stanowi siedzibę ziemi radomskiej. Zgodnie z fizyczno-geograficznym podziałem Kondrackiego miasto położone jest na Nizinie Mazowieckiej, na Równinie Radomskiej.

edytuj Klimat

Średnia temperatura i opady dla Radomia
Miesiąc	Sty	Lut	Mar	Kwi	Maj	Cze	Lip	Sie	Wrz	Paź	Lis	Gru	Roczna
Średnie najwyższe temperatury °C (°F)	-1 (31)	-1 (30)	4 (40)	12 (53)	17 (63)	22 (72)	23 (74)	23 (74)	19 (66)	13 (56)	5 (41)	2 (35)	12 (53)
Średnie najniższe temperatury °C (°F)	-5 (23)	-7 (20)	-3 (26)	2 (36)	7 (45)	12 (54)	14 (57)	13 (56)	9 (49)	4 (40)	0 (32)	-2 (29)	4 (39)
Opady mm (cale)	58.4 (2.3)	43.2 (1.7)	33 (1.3)	33 (1.3)	30.5 (1.2)	73.7 (2.9)	88.9 (3.5)	61 (2.4)	38.1 (1.5)	35.6 (1.4)	45.7 (1.8)	63.5 (2.5)	604,5 (23,8)
Źródło: Weatherbase^[1] 14.12.2008

edytuj Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Radomia.

Ratusz (obecnie archiwum)

Sąd. Dawniej Narodowy Bank Polski

Ulica Żeromskiego, główny deptak miasta

Domy Gąski i Esterki – obecnie Muzeum Sztuki Współczesnej

Klasztor i kościół oo. Bernardynów

Kościół garnizonowy

VIII-IX wiek – istnieje osada w dolinie rzeki Mlecznej (w rejonie dzisiejszego Starego Miasta)
2. połowa X wieku – budowa grodu obronnego
1155 – pierwsza pisana wzmianka o Radomiu w bulli papieża Hadriana IV
1233 – pierwsza pisemna wzmianka o kasztelanie radomskim – Marku.
2. połowa XIII wieku – Stary Radom otrzymał prawa średzkie
1340 – Kazimierz III Wielki założył Nowy Radom
1364 – Radom otrzymał prawo magdeburskie
1360-1370 – Kazimierz Wielki funduje mury miejskie, zamek królewski, ratusz i kościół farny pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela
1383 – na sejmie w Radomiu obrano Jadwigę, córkę Ludwika Węgierskiego, królem Polski
1401 – w Radomiu zawarto unię wileńsko-radomską unię Polski z Litwą
1469 – poselstwo czeskie ofiarowało w Radomiu koronę Władysławowi Jagiellończykowi
1481 – w Radomiu zamieszkał drugi syn Kazimierza Jagiellończyka, królewicz Kazimierz (obecny patron miasta), który pod nieobecność przebywającego na Litwie ojca sprawował stąd rządy w Koronie
1489 – na radomskim zamku wielki mistrz zakonu krzyżackiego Johann von Tieffen złożył hołd lenny królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi
1495 – w farze radomskiej syn Kazimierza Jagiellończyka – Fryderyk – odebrał insygnia kardynalskie.
1505 – obradujący w Radomiu sejm uchwalił konstytucję Nihil novi oraz zatwierdził "Statut Łaskiego" – pierwszy zbiór praw państwa polskiego.
1564 – według przeprowadzonej lustracji miasto liczyło 1800 osób, 180 domów, 14 jatek, 2 łaźnie i 2 młyny.
1613 – Radom stał się siedzibą Koronnego Trybunału Skarbowego.
1628 – miasto zostało zniszczone przez wielki pożar.
1656 – podczas najazdu szwedzkiego, w Rynku, w domu nr 4 należącym do Adama Gąski kwaterował król szwedzki Karol X Gustaw.
1660 – po opuszczeniu miasta przez Szwedów liczyło ono 395 mieszkańców i 37 domów
1737-1756 – budowa Kolegium Pijarów, według projektu Antonio Solariego
1763 – zniesienie Trybunału Skarbowego, Radom liczył 1370 mieszkańców i 137 budynków
1767 – Karol Radziwiłł zawiązał w Radomiu konfederację reakcyjnej magnaterii i szlachty, uznającej rosyjski carat za gwaranta ustroju Rzeczypospolitej.
1787 – Stanisław August Poniatowski powołał w Radomiu Komisję Dobrego Porządku.
1795 – po III rozbiorze Polski Radom zostaje włączony do zaboru austriackiego i staje się siedzibą Cyrkułu, Komisji Obwodowej, Trybunału Cywilnego i Sądu Pokoju.
1809 – Radom zostaje stolicą departamentu w Księstwie Warszawskim.
1816 – powstaje województwo sandomierskie z siedzibą władz w Radomiu
1817 – założenie pierwszej świeckiej szkoły elementarnej pod przewodnictwem Łukasza Raczyńskiego
1819 – Fryderyk August Schnierstein otworzył zakład garbarski, zapoczątkowując przemysłowy rozwój miasta.
1825-1827 – wzniesienie gmachu Komisji Województwa Sandomierskiego według projektu Antonio Corazziego
1827 – z inicjatywy ks. Kazimierza Kłaczyńskiego powstaje Radomskie Towarzystwo Naukowe
1844 – Radom został stolicą guberni radomskiej, której granice sięgają aż podkrakowskiego Miechowa
1867 – miasto jako jedno z pierwszych w Królestwie otrzymało kanalizację; z guberni radomskiej wyłączone zostają południowe powiaty co daje początek guberni kieleckiej.
1885 – uruchomienie linii kolejowej z Dęblina do Dąbrowy Górniczej
1901 – uruchomienie w Radomiu jednej z pierwszych w Królestwie elektrowni oraz miejskiej sieci oświetleniowej
1905 – w Radomiu w trakcie strajków doszło do starć pomiędzy robotnikami a oddziałami carskimi.
1910 – w Radomiu powstaje klub sportowy RKS Radomiak Radom
1911 – Radom liczył 51 934 mieszkańców^{potrzebne źródło}.
1918 – Radom wchodzi w skład administracyjny województwa kieleckiego aż do 1939 r.
1918 – w Radomiu powstała Dyrekcja Okręgowa Kolei (w latach trzydziestych XX w. przeniesiona do Chełma, a następnie do Lublina)
1921 – w Radomiu mieszkało 24.495 Żydów, stanowiąc 40% mieszkańców^{potrzebne źródło}
1926 – w Radomiu powstał klub sportowy RKS Broń Radom
1933 – Radom uzyskał połączenie kolejowe z Warszawą.
1936-1939 – Radom wszedł w skład Centralnego Okręgu Przemysłowego, powstały Fabryka Chemiczna, Fabryka Broni, gazownia miejska, fabryka telefonów, fabryka obuwia. W okresie tym powstał Teatr Rozmaitości, nawiązujący do tradycji teatru radomskiego z pierwszej połowy XIX w. oraz filia Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie – zalążek szkolnictwa wyższego w mieście.
1938 – miasto liczyło 90 059 mieszkańców.^{potrzebne źródło}
1939-1945 – Radom był stolicą dystryktu radomskiego w Generalnym Gubernatorstwie.
1941 – utworzenie przez Niemców getta, w którym zgromadzono 32 tys. Żydów
1942-1944 – wywiezienie i wymordowanie radomskich Żydów w obozach zagłady; likwidacja getta
1944 – po upadku powstania warszawskiego w Radomiu zorganizowany został tajny ośrodek nauczania Uniwersytetu Warszawskiego.
1945, 16 stycznia – wkroczenie do Radomia jednostek Armii Czerwonej
1946 Radom wchodzi w skład administracyjny województwa kieleckiego aż do 1975 r.
1949 – w Radomiu powstaje Wieczorowa Szkoła Inżynierska NOT, która daje początek późniejszej Politechnice Radomskiej oraz Politechnice Świętokrzyskiej.
1951 – powstała w Radomiu Oficerska Szkoła Lotnicza. 5 lat później trafiają tu legendarni piloci Polskiego lotnictwa: m.in. gen. Stanisław Skalski i płk Wacław Król.
1963 – ponowne zawiązanie Radomskiego Towarzystwa Naukowego.
1975 – w wyniku reformy administracyjnej Radom odzyskał status stolicy województwa.
1976, 25 czerwca – radomscy robotnicy rozpoczęli protest przeciw polityce rządu i PZPR, brutalnie stłumiony przez komunistów (wydarzenia radomskie) – miasto stało się znanym ośrodkiem opozycji antykomunistycznej.
1984 – powstało Międzyresortowe Centrum Naukowe Eksploatacji Majątku Trwałego – dzisiejszy Instytut Technologii Eksploatacji – jedna z wiodących placówek badawczych w kraju.
1991, 4 czerwca – wizyta w Radomiu papieża Jana Pawła II
1992, 25 marca – utworzenie diecezji radomskiej
1996 – Radomska Wyższa Szkoła Inżynierska otrzymała rangę Politechniki Radomskiej.
1999 – Radom jako stolica powiatu wchodzi w skład województwa mazowieckiego.
2001, 18 października – Tragiczna śmierć 2 biskupa radomskiego Jana Chrapka.
2002, 25 maja – kardynał Joseph Ratzinger, później papież Benedykt XVI, odwiedził Radom w związku ze święceniem Zygmunta Zimowskiego na biskupa.
2004 – rozpoczęła się oczekiwana od kilkudziesięciu lat rewitalizacja Miasta Kazimierzowskiego.
2005 – podpisanie w Radomiu porozumienia międzyregionalnego dotyczącego budowy drogi ekspresowej Wschód-Zachód S12
2006 – inauguracja drugiego nawiedzenia kopii Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej w Radomiu, której przewodniczył kardynał Stanisław Dziwisz, 44 biskupów i tysiące wiernych przybyłych z diecezji radomskiej.

edytuj Nazwa miasta

Według legendy "O srebrnopiórym orle i radomskim grodzie" pewien młodzieniec trafił niesiony głodem do pięknej, zaklętej wioski. Drzewa, krzewy i rzeka szumiały jakby chcąc coś mu powiedzieć. Oczarowany tym pięknem wypowiedział "Rad dom bym tutaj zbudował". To odczarowało wioskę. Jej mieszkańcy ugościli młodzieńca, a na tamtym miejscu wybudowano gród "Radom".

W rzeczywistości Radom brzmiał pierwotnie Radom' (z miękkim m' – stąd dopełniacz: Radomia) i był przymiotnikiem dzierżawczym od imienia Radom (dopełniacz: Radoma), które to imię jest skrótem od imienia Radomir. Czyli Radom' oznaczał "gród [należący do] Radoma" – tak jak Poznań to "gród [należący do] Poznana"^[2].

edytuj Tytulatura Miasta (od okresu dynastii Piastów do czasów obecnych)

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Okres Andegaweński i Jagielloński

Królewskie Książęce Miasto Radom

Okres Władców Elekcyjnych

Królewskie Książęce Trybunalskie Miasto Radom (1613-1764)

Okres Nowej Galicji i Księstwa Warszawskiego (1794-1815)

Miasto stołeczne cyrkułu radomskiego (1795-1809)
Miasto stołeczne departamentu radomskiego (1809-1815)

Okres Królestwa Polskiego i zaboru rosyjskiego (1816-1916)

Miasto stołeczne województwa sandomierskiego (1816-1837)
Miasto stołeczne Guberni radomskiej (1837-1916)

Okres II Rzeczypospolitej

Miasto Powiat Radom

Okres Generalnego Gubernatorstwa (1939-1945)

Miasto Stołeczne Dystryktu radomskiego

Okres PRL i początki III Rzeczypospolitej

Miasto stołeczne województwa radomskiego (1975-1998)
Miasto Powiat Radom

edytuj Architektura i urbanistyka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Place i ulice Radomia.

edytuj Ważniejsze miejsca i zabytki

Grodzisko Piotrówka odrestaurowane staraniem SKRZR

Bazylika katedralna Opieki Najświętszej Maryi Panny w Radomiu

Kościół ewangelicko-augsburski

Kolegium pijarów, obecnie Muzeum im. Jacka Malczewskiego

Stara elektrownia

Grodzisko Piotrówka: Powstało ok. X w. Siedziba kasztelana radomskiego. Na podgrodziu rozciągała się osada rzemieślniczo-handlowa. Grodzisko zostało częściowo odrestaurowane w 2004 staraniem Społecznego Komitetu Ratowania Zabytków Radomia.
Kościół św. Wacława: Najstarsza a jednocześnie najbardziej tajemnicza budowla Radomia. Opierając się na niezachowanym do dziś napisu na kamieniu znalezionym w nawie kościelnej datowano go na 1216 lub 1276. W XIX w. popadł w ruinę. Odrestaurowany w latach 1978-1986.
Kościół farny św. Jana Chrzciciela: Kościół ufundowany przez Kazimierza Wielkiego. Wybudowany w latach 1360-1370 w stylu gotyckim.
Kościół i klasztor oo. bernardynów: Zespół kościelny ufundowany w roku 1468 przez króla Kazimierza Jagiellończyka wspólnie ze starostą radomskim, Dominikiem z Kazanowa. Całkowicie wymurowany do roku 1507. W skład zespołu wchodzi kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej i klasztor z unikalną kuchnią klasztorną.
Zamek Królewski: Wzniesiony w latach 1360-1370 staraniem Kazimierza Wielkiego. Później kilkukrotnie przebudowywany. Zrujnowany podczas potopu szwedzkiego doczekał się tylko częściowej odbudowy. Zachowane elementy zamku obejmują parter i podziemia tzw. "Domu Wielkiego". W ostatnich latach staraniem Społecznego Komitetu Ratowania Zabytków Radomia przeprowadzono na zamku badania archeologiczne oraz częściową rekonstrukcję przypór.
Mury miejskie: Budowane wraz z zamkiem od 1364 przez Kazimierza Wielkiego. Posiadały ponad trzydzieści baszt oraz trzy bramy. Do dziś zachowały się fragmenty jednej z nich (tzw. "iłżeckiej") oraz fragment murów wtopiony w południowe skrzydło Kolegium oo. Pijarów.
Średniowieczna szkoła parafialna: Odkryta zupełnie przypadkiem w 2005 podczas prac badawczych w zespole zabudowy na placu farnym. Niepozorna kamienica, która jak sądzono jest bezwartościową ruderą okazał się kryć pod warstwą tynku stare gotyckie mury. Planowane sa kompleksowe prace archeologiczne, które pozwolą m.in. ustalić czas wzniesienia budowli.
Kolegium oo. pijarów: Wznoszone etapami począwszy od 1736 wg projektu A. Solariego. W latach międzywojennych siedziba Okręgowej Dyrekcji Kolejowej. Obecnie muzeum.
Klasztor benedyktynek z kościołem św. Trójcy: Fundowany w 1613. Zasadniczą część budowli wzniósł w latach późniejszych Tylman z Gameren. Wielokrotnie niszczony i odbudowywany. Ostatni raz w 1920
Ratusz: Pierwotny, gotycki stał pośrodku rynku. Obiekt rozebrano w 1820. Nowy, neorenesansowy zbudowano wg projektu Henryka Marconiego w latach 1847-1848. W latach okupacji hitlerowskiej planowana była rozbiórka ratusza – na szczęście nie doszła do skutku.
Kościół ewangelicko-augsburski w Radomiu: Parafia ewangelicka powstała w 1826 roku na skutek napływu kolonistów ewangelickiego wyznania. W 1827 parafia odkupiła budynek teatru od Towarzystwa Dobroczynności. Po zakończonej przebudowie pierwsze nabożeństwo odprawiono 15 sierpnia 1828 roku. Parafia szybko się rozwijała. W 1893 odnotowano liczbę 5.000 wiernych.
Dawny gmach komisji województwa sandomierskiego: Wybudowany w 1825-1827 jako siedziba władz utworzonego w 1816 województwa sandomierskiego ze stolicą w Radomiu. Klasycystyczny, monumentalny, zaprojektowany przez Antonio Corazziego po dziś dzień pełni rolę siedziby władz wojewódzkich.

Resursa Obywatelska: Wybudowana w 1852 wg projektu Ludwika Radziszewskiego. W latach 1918-1939 siedziba Teatru Rozmaitości. Po wojnie przebudowana na kino. Obecnie siedziba Centrum Sztuki 'Resursa'.
Rogatki: Murowane, klasycystyczne, wzniesione w XIX w. przy głównych traktach wylotowych. Zachowały się dwie – przy dawnym przedmieściu lubelskim oraz warszawskim.
Loża masońska: Wzniesiona w połowie XIX w. w stylu, klasycystycznym. Obecnie siedziba Prokuratury Okręgowej.

Stara elektrownia: Pierwsza elektrownia w tzw. "Kongresówce", wzniesiona w 1903. Obecnie przebudowywana na Centrum Sztuki Współczesnej.
Stary Ogród: Utworzony w 1820 roku w układzie promienistym. Założenie ogrodowe, poważnie zdewastowane w trakcie I wojny światowej uległo dużym przekształceniom. Trwa renowacja kompleksu parkowego.
Cmentarz żydowski: założony w 1837 roku. Ostatni pochówek odbył się w 1951 roku.

edytuj Pomniki i miejca pamięci narodowej

Pomnik Czynu Legionów

edytuj Gospodarka

W mieście są 4 centra handlowe (M1, E. Leclerc, Carrefour, C1) oraz 3 galerie handlowe (Gama, Rosa, Stokrotka). Ponadto Radom posiada 8 miejsc targowych^[3].

edytuj Przemysł

Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu.
Zobacz też: Zasady tworzenia list.

Największe zakłady produkcyjne:

Altadis Polska – produkcja wyrobów tytoniowych
Arrado – producent markowego obuwia
Dürr Poland – automatyka przemysłowa
Elcard Trade & Service Sp. z o.o. – kabiny i półkabiny telefoniczne
GGG Sp. z o.o. – produkcja precyzyjnych detali w technice CNC
International Tobacco Machinery – produkcja maszyn dla przemysłu tytoniowego
Jadar – produkcja kostki brukowej
Jadar Techmatik SA – producent maszyn do produkcji galanterii betonowej
Komandor SA – produkcja mebli
Polski Tytoń SA – Produkcja i sprzedaż hurtowa papierosów, hurtownie farmaceutyczne
Radomska Wytwórnia Telekomunikacyjna SA – producent telefonów oraz central telekomunikacyjnych
Rohrbogen – Produkcja kształtek stalowych
Zbyszko Company Sp. z o.o. – produkcja napojów

edytuj Demografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Radomia.

edytuj Edukacja

Aula Politechniki Radomskiej

Zobacz więcej w osobnym artykule: Edukacja w Radomiu.

Radom jest w województwie mazowieckim największym po Warszawie ośrodkiem akademickim. W mieście znajduje się 7 szkół wyższych i 3 kolegia nauczycielskie.

Poza tym:

11 zespołów szkół ponadgimnazjalnych
13 liceów ogólnokształcących
3 szkoły artystyczne
22 gimnazja
34 szkoły podstawowe

edytuj Kultura

Resursa Obywatelska. Dawniej Teatr Rozmaitości, później kino "Przyjaźń"

W mieście działa Radomskie Towarzystwo Naukowe.

edytuj Kina

Centrum Filmowe Helios – 5 sal
w budowie - Multikino – 6 sal (w Galerii Słoneczna; otwarcie 1. kwartał 2010^{potrzebne źródło})

Wcześniej działały jeszcze w Radomiu kina: Atlantic, Hel, Odeon, Mega, oraz kino w Resursie Obywatelskiej. W planach jest budowa kolejnych dwóch multipleksów oraz uruchomienie po przerwie kina studyjnego.

edytuj Teatry

Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego
Teatr Klerycki w Wyższym Seminarium Duchownym w Radomiu

edytuj Muzea

Muzeum im. Jacka Malczewskiego
Muzeum Wsi Radomskiej
Muzeum Sztuki Współczesnej
Muzeum Harcerstwa Ziemi Radomskiej
Muzeum Pamiątek Turystycznych PTTK
Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej "Elektrownia"
Galeria Dziedzictwa Kulturowego Miasta Radomia
Muzeum Diecezjalne

edytuj Domy Kultury

Młodzieżowy Dom Kultury im. Heleny Stadnickiej
Dom Kultury "Południe"

edytuj Lokalne środki przekazu

W Radomiu znajduje się oddział TVP Warszawa, lokalna sieć kablowa posiada także swoją stację Telewizja Dami.

Gazety radomskie ukazujące się regularnie:

Anonse – Gazeta Bezpłatnych Ogłoszeń
Gazeta Wyborcza
Echo Dnia
Życie Radomskie
Nasze Miasto – tygodnik
7 Dni – tygodnik
Tygodnik Radomski
Mój Radom – Miejska Gazeta Internetowa
Teraz Radom – bezpłatny tygodnik

edytuj Sport

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w nim poprawić: przenieść kluby do sport w Radomiu, opisać infrastrukturę sportową i w ogóle sport w Radomiu.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować
Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Zobacz więcej w osobnym artykule: sport w Radomiu.

Początkiem historii sportu radomskiego jest rok 1910, kiedy to po uzyskaniu oficjalnego pozwolenia od władz carskich powstało Radomskie Towarzystwo Sportowe. Posiadało ono pięć sekcji: piłki nożnej (pod nazwą "Kordian"), kolarską, tenisową, łyżwiarską i gimnastyczną ("Sokół").

W mieście działają m.in.:

Radomski Klub Tenisowy – zajmuje się szkoleniem dzieci, młodzieży i dorosłych. Organizuje turnieje i imprezy tenisowe.
Radomiak Radom – klub sportowy powstały w 1910 roku jako Radomskie Towarzystwo Sportowe. W 1984 roku piłkarze "zielonych" awansowali do I ligi.
Broń Radom – wielosekcyjny klub sportowy: piłka nożna, boks, tenis ziemny, tenis stołowy, kolarstwo torowe i szosowe.
Czarni Radom – klub sportowy założony w 1921 roku. Początkowo był piłkarski, potem uruchomiono sekcję siatkarską. Siatkarze dwukrotnie wywalczyli brązowy medal mistrzostw kraju i zdobyli Puchar Polski w 1999.
Jadar Radom – klub siatkarski powstały w 2003 roku w miejsce Wojskowego Klubu Sportowego. W sezonie 2005/2006 awansował do Polskiej Ligi Siatkówki.
AZS Radom – radomski AZS posiada sekcję koszykówki, piłki ręcznej i siatkówki.
Start Radom – wielosekcyjny klub sportowy: judo, piłka nożna, łucznictwo.
Sokół Radom – wielosekcyjny klub sportowy: łucznictwo, gimnastyka.
Zamłynie Radom – klub piłkarski mężczyzn i kobiet.
Petrus Radom – klub piłkarski z Gołębiowa 2

edytuj Religia

Kościół Świętej Trójcy

Radom jest siedzibą diecezji radomskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Miasto posiada 35 parafii, które są podzielone pomiędzy 5 dekanatów: Radom-Centrum, Radom-Wschód, Radom-Zachód, Radom-Północ, Radom-Południe.

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą także następujące kościoły:

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny - parafia i cerkiew w Radomiu
Kościół ewangelicko-augsburski – parafia w Radomiu
Kościół Chrześcijan Baptystów – zbór w Radomiu
Wspólnota Kościołów Chrystusowych – zbór w Radomiu
Kościół Chrystusowy – zbór w Radomiu
Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – zbór w Radomiu
Wspólnota Chrześcijańska "Golgota" w Radomiu
Kościół w Radomiu
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego – zbór w Radomiu
Świadkowie Jehowy - zbory w Radomiu

edytuj Administracja i polityka

Delegatura Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego

Sąd Okręgowy

Radom jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy Radomia wybierają do swojej Rady Miasta 28 radnych. Organem wykonawczym jest prezydent miasta. Siedzibą władz jest Urząd Miasta przy ul. Jana Kilińskiego.

W Radzie Miasta działają następujące kluby radnych: Prawo i Sprawiedliwość, Radomianie Razem, Platforma Obywatelska, Porozumienie Lewicy oraz Stowarzyszenie Kocham Radom.

Miasto jest także siedzibą starostwa radomskiego. Radom jest członkiem Związku Miast Polskich.

Pomimo utraty funkcji administracyjnej stolicy województwa w 1999 r., w Radomiu funkcjonuje wiele instytucji o regionalnym znaczeniu. Mieści się tu wojewódzki urząd skarbowy, wydział zamiejscowy wojewódzkiego sądu administracyjnego, sąd okręgowy wraz z prokuraturą okręgową, delegatura urzędu wojewódzkiego i urzędu marszałkowskiego. Ponadto ma tu siedzibę Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych i delegatura Instytutu Pamięci Narodowej.

edytuj Prezydenci Radomia

1916-? Tadeusz Przyłęcki (ND)
1923-1927 Tomasz Całuń (PPS)
1927-1930 Józef Grzecznarowski (PPS)
1934-1938 Roman Szczawiński (PPS)
1938-1939 Józef Grzecznarowski (PPS)
1994-1997 Kazimierz Wlazło
1997-1998 Ryszard Fałek
1998-2002 Adam Włodarczyk (SLD)
2002-2006 gen. Zdzisław Marcinkowski (Radomianie Razem)
2006- Andrzej Kosztowniak (PiS)

edytuj Parlamentarzyści

Z tym tematem związane są kategorie: Posłowie z okręgu Radom, Senatorowie z okręgu Radom.

Zobacz więcej w osobnym artykule: okręg wyborczy Radom.

edytuj Podział administracyjny

edytuj Transport

edytuj Kolejowy

Dworzec PKP w Radomiu

Radom leży na skrzyżowaniu linii kolejowych prowadzących do Warszawy, Krakowa, Łodzi i Lublina.

W mieście znajduje się dworzec PKP oraz stacje PKP (Radom Południowy, Radom Potkanów, Radom Port Rozładunkowy). W latach 2008-2010 planowana jest budowa kolejnych 3-4 przystanków kolejowych (Radom Północny, Radom Os. Gołębiów, Radom Dzierzków, Radom Os. Południe). Ich lokalizacja została już uzgodniona z PKP PLK.

edytuj Drogowy

Miejski odcinek drogi nr 12

Przez Radom biegną trzy drogi międzynarodowe i krajowe:

7 S7 Gdańsk – Warszawa – Radom – Kielce – Kraków – Chyżne
9 Radom – Rzeszów – Barwinek
12 S12 Piotrków Trybunalski – Radom – Lublin – Dorohusk

Z Radomia do innych miejscowości prowadzą trzy drogi wojewódzkie:

737 Radom – Kozienice 79
740 Radom – Potworów 48
744 Radom – Starachowice

W budżecie Radomia na 2008 rok zapisano fundusze na budowę wewnętrznej obwodnicy południowej, jednak jej realizacja jest uzależniona od pozyskania funduszy zewnętrznych^{potrzebne źródło}. Połączy rondo Matki Boskiej Fatimskiej (ciąg DK nr 9 i 12) z węzłem na trasie E77 w podradomskim Młodocinie.^{potrzebne źródło}

edytuj Rowerowy

Jak dotąd, realizacja ścieżek rowerowych w Radomiu odbywała się bez kompleksowego programu rozwoju transportu rowerowego. Istniejące ścieżki zbudowano przy okazji remontów ulic, w większości przypadków niefachowo – przy użyciu błędnej technologii opartej na zastosowaniu kostki brukowej. Wiele zasług dla radomskich rowerzystów ma Radomskie Bractwo Rowerowe, które czyni m.in. starania, by rozwój sieci ścieżek rowerowych odbywał się w oparciu o konkretne założenia i przy wykorzystaniu odpowiednich technologii.

Lotnisko Radom-Sadków (2003 r.)

edytuj Port lotniczy

W Radomiu znajduje się lotnisko Radom-Sadków o wysokich parametrach technicznych, które jest aktualnie wykorzystywane głównie przez wojsko. Co dwa lata na lotnisku Radom-Sadków odbywają się największe w Polsce międzynarodowe pokazy lotnicze Air Show. Spółka "Mazowiecki Port Lotniczy" jak i władze miasta przygotowują się do uruchomienia z niego regularnych połączeń pasażerskich i cargo. Drugie lotnisko, będące siedzibą aeroklubu radomskiego znajduje się w podradomskim Piastowie. System komunikacji lotniczej Radomia uzupełnia lądowisko przy Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym.

edytuj Komunikacja miejska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Komunikacja miejska w Radomiu.

Obecnie w ramach regularnej komunikacji miejskiej po Radomiu i kilku okolicznych gminach kursują 23 linie autobusowe oznaczone cyfrowo. Codziennie w ramach komunikacji miejskiej na ulice wyjeżdża około 130 autobusów. Średnia częstotliwość wszystkich linii w szczycie wynosi 20 minut^{potrzebne źródło}. Organizatorem i regulatorem komunikacji miejskiej jest zakład budżetowy gminy – Miejski Zarząd Dróg i Komunikacji. Komunikacja podmiejska obecnie jest obsługiwana przez wielu przewoźników prywatnych, a także spółki wykonujące przewozy w ramach sieci MZDiK.

edytuj Infrastruktura

edytuj Bezpieczeństwo

Mazowiecka Komenda Wojewódzka Policji w Radomiu
Crime Stoppers Radom
Delegatura ABW w Radomiu
Garnizon Radom

edytuj Infrastruktura techniczna

Obiekty nadawczo-transmisyjne:

Radom Komin CM Południe (Potkanów) – Radio Rekord (106,2 MHz); TV4 (575,25 MHz)
Radom Komin CM Północ (Komin Ciepłowni Miejskiej) – Radio Plus Radom (90,7 MHz)
RON Radom Wacyn
maszt Radom Hotel Asystencki – Polskie Radio Euro (104,6 MHz)
Radom Iłża – Twoje Radio Iłża (1602 kHz)
Radom – Radio Eska (Radom) (106,9 MHz)

edytuj Zobacz też

synagoga w Radomiu

Przypisy

↑ Weatherbase: Historical Weather for Radom, Poland (en). [dostęp 14.12.2008].
↑ Maria Malec, Słownik Etymologiczny nazw geograficznych Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, ISBN 83-01-13857-2, str 205
↑ Targowisko Korej, Targowisko Feniks, "Pasaż nad rzeczką", "przy stadionie Radomiaka", Targ-Borg (ul. Limanowskiego), Targ-Borg (ul. Nowogrodzka), "Merkury", targowisko osiedlowe ul. Królowej Jadwigi

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Radom